زنبور داری در مارگون فارس

خلاصه

گیاهان مورد استفاده زنبور عسل، هر یك به نحوی در زندگی ما مؤثرند. این گیاهان از یك طرف با تولید گرده و شهد فراوان باعث تقویت جمعیت كندوهای زنبور عسل و در نهایت افزایش تولید عسل و سایر فرآورده‌های كندو می‌گردند و از طرف دیگر از نظر خواص دارویی، تعلیف دامها و حفظ پوشش خاك بسیار حائز اهمیت می‌باشند. امروزه در بازار مصرف عسل، بر شناخت منشاء گیاهی آن تاُكید می‌شود كه از جمله این دلایل می‌توان به طعم خوب، رنگ منحصر به فرد و خواص دارویی آن اشاره نمود. در این مطالعه گونه‌های گیاهی شهد زا و گرده‌زای استان با روش مشاهده مستقیم جمع‌آوری و شناسایی شد. بعد گرده‌های گیاهان جمع‌آوری شده وگرده‌های حاصل از تله‌های گرده‌گیر با روش Wodehouse استولیز و ویژگیهای آنها بررسی شد. بررسیها نشان می‌دهد كه فعالیت زنبور عسل برروی 372 گونه گیاهی متعلق به 279 جنس و 83 تیره گیاهی صورت گرفته كه حدود 155 گونه آن جزء گیاهان دارویی موجود در استان می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: زنبور عسل، دارویی، استان فارس.

 

مقدمه

استان فارس با مساحتی بالغ بر 124 هزار كیلومتر مربع به سبب برخورداری از سطح وسیع مراتع، تنوع آب و هوایی و گیاهی یكی از استانهای مهم كشور در زمینه پرورش زنبور عسل بشمار می‌آید. شناخت دقیق گیاهان از نظر زمان و طول دوره گلدهی، میزان جذابیت گیاه برای زنبورعسل و شهدزا یا گرده‌زا بودن آن از ابزار مهم برنامه‌ریزی برای حفظ و توسعه زنبورداری می‌باشد كه هر یك از آنها در جای خود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است (3). Szklanowska در مطالعات خود در مورد تولید شهد روی گونه‌های مختلف جنس پیاز نتیجه گرفت كه بعضی از گونه‌های این جنس نسبت به پیاز معمولی (Allium cepa) حجم بیشتری شهد تولید می‌كنند (6). تعدادی از محققان بیان كردند كه با افزایش غلظت یون پتاسیم در شهد گلهای پیاز، میزان جذابیت آنها برای زنبور‌عسل و حشرات گرده افشان كاهش می‌یابد و این مساُله می‌تواند دلیلی بر موفقیت گلهای وحشی و سایر نباتات كه با گل پیاز در جهت جلب زنبور عسل رقابت دارند، باشد (1،5). قلیچ‌نیا بیشترین گونه‌های شهدزا را در مراتع ییلاقی استان مازندران را گیاهان تیره‌های بقولات (23%)، نعناییان (79/13%)، مینا (49/11%) و گل‌سرخیان (34/10%) عنوان نموده‌ است (2). نظریان و همكاران گیاهان مورد استفاده زنبور ‌عسل در استان تهران را مورد شناسایی قرار ‌دادند. در این مطالعه 20 تیره گیاهی شناسایی شد كه مهمترین این تیره‌ها Asteraceae،Apiaceae ، Lamiaceae Brassicaceae،Rosaceae ، Boraginaceae، Legominosae، Malvaceae ، Scrophulariaceae عنوان شده ‌است (4).

 

مواد و روشها

در این پژوهش ابتدا با مراجعه به مناطق مختلف و بازدید از زنبورستانها، اطلاعات موجود در زمینه موقعیت زنبورداری و پوشش گیاهی استان جمع‌آوری گردید. بعد با استفاده از روش مشاهده‌ای در عملیات صحرایی و مطالعات گرده شناسی گیاهان شهدزا و گرده‌زای مورد استفاده زنبور ‌عسل شناسایی و دوره گلدهی آنها مشخص شد. بازدید از كندوها به صورت هفتگی انجام شد. در این بازدیدها در اطراف مكانهای استقرار كندوها با توجه به حضور گیاهان تا شعاع 5 كیلومتری، گیاهان مورد استفاده زنبور‌عسل شناسایی شد. از‌هر‌گیاه 3 نمونه جمع‌آوری و جهت شناسایی به‌ هر‌باریوم مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی فارس منتقل گردید. در هر مشاهده تاریخ، ساعت بازدید زنبور‌عسل، وضعیت گل، دوره گلدهی، نوع فعالیت زنبور (از نظر جمع‌آوری شهد، گرده یا هر دو) و میزان فعالیت زنبور ثبت گردید. به علاوه با نصب تله گرده‌گیر در مقابل كندوها گرده‌ها جمع‌آوری و جهت شناسایی به مركز تحقیقات فارس انتقال داده شد.
 

نتایج و بحث

بررسیها نشان می‌دهد كه از تعداد 90 تیره، 400 جنس و 1500 گونه گیاهی موجود در استان فارس، فعالیت زنبورعسل بر روی 361 گونه متعلق به 279 جنس و 83 تیره گیاه صورت گرفته كه از این تعداد 155 گونه جزء گیاهان دارویی موجود در استان می‌باشد. این گیاهان از تیره‌های مختلفی شامل: Asteraceae (2/14درصد)، Lamiaceae (13درصد)،Rosaceae (11درصد)، Papilionaceae (7/7 درصد)، Apiaceae (5/4درصد)،Brassicaceae (9/3 درصد)، Rutaceae (2/3 درصد) و تیره‌های مختلف دیگر با درصدهای كمتر مشاهده و آماربرداری شده است. از گونه‌های گیاهی دارویی شناخته شده 87 گونه علفی هستند كه 61 گونه علفی چند ساله، 24 گونه علفی یك‌ساله و دو گونه علفی دوساله هستند. تعداد 4 گونه بوته‌ای، 40 گونه درخت، 24 گونه درختچه‌ای هستند. به این ترتیب بالغ بر 7/38 درصد گیاهان دارویی مورد استفاده زنبورعسل در مناطق مختلف استان فارس دارای فرم علفی چند ساله هستند و بعد از آن به ترتیب فرمهای درختی (8/25%)، درختچه (1/16%)، و علفی یك ساله (4/15%) دارای ارزش زیادی هستند و فرم علفی دو ساله (3/1%) از اهمیت كمی برخوردار است. از میان گونه‌های گیاهی شناخته شده تعداد 28 گونه دارای جذابیت عالی، 64 گونه دارای جذابیت خوب، 39 گونه دارای جذابیت متوسط و 24 گونه دارای جذابیت ضعیف هستند. همچنین تعداد 6 گونه از نظر شهد، 51 گونه از نظر گرده و 98 گونه از نظر شهد و گرده برای زنبور‌عسل جذابیت داشته‌اند.